Hagen- en weidelandschap

Sinds prehistorische tijden krijgt het landschap in onze streek vorm door inwerking van verschillende natuurkrachten: de bewegingen van de aardkorst, de wind en het water. Een voorbeeld: De bergketen van de Ardennen is ontstaan doordat twee continentale platen tegen elkaar duwden. Door de daarop volgende erosie ontstond de hoogvlakte van de Hoge Venen. Afzettingen van sedimenten uit de zee getuigen er nog steeds van dat de zee 80 miljoen jaar geleden door onze tuinen strromde. Water speelt een zeer bepalende rol in de vorming van een landschap. Onze streek bevindt zich op de hoogste punten van verschillende stroomgebieden. Je vindt er dan ook tal van waterbronnen en kleine beekjes, die later samenvloeien tot grotere rivieren. Het Belgische Eifelgebergte strekt zich trouwens uit over de scheidingslijn van twee stroomgebieden heen. Het water van de bronnen in het Westen stroomt naar de Maas. De waterlopen in het Oosten monden uit in de Rijn. De grens tussen beide bekkens noemt men de waterscheidingslijn. Ons landschap lijkt in de verste verte niet meer op het landschap, zoals onze voorouders het kenden: het werd veranderd en geuniformiseerd. Na het natuurgeweld waren het vooral de mensen die – sinds de Romeinse Tijd – het landschap vorm gaven en ervoor zorgden dat het er uitziet zoals het vandaag de dag is: een mozaïek van natuurlijke leefruimtes, die meer of minder door de mens werden bepaald. Om de natuur te begrijpen en te beschermen is het daarom noodzakelijk haar geschiedenis te kennen. De tijdslijn vat de belangrijkste gebeurtenissen samen.

Hagen doken pas in de 19de eeuw op, gelijktijdig met de toename van weidevlakten en de groei van de melkveeteelt (afgrenzen van percelen). Deze ontwikkeling gebeurde zeer progressief en heeft de dorpen in de Eifelstreek slechts gedeeltelijk bereikt. Het cultuurlandschap speelde er steeds een grote rol. De hagen zijn dus getuigen van een specifiek gebruik van de landelijke ruimte. Hagen beschermen dieren tegen wind, zon en soms ook regen. Ze bieden onderdak aan tal van volgelsoorten. Ze voegen zich veel mooier in het landschap dan een prikkeldraad. Desondanks dreigen de hagen als gevolg van het toenemende gebruik van prikkeldraad en de moderne landbouw te verdwijnen. Maar wanneer de hagen verdwijnen, verdwijnen ook de getuigen van ons verleden en biologisch waardevolle leefruimtes. Er bestaan verschillende haagtypes: beschermhagen voor huizen, die meestal uit een rij van beuken of haagbeuken bestaan; lage hagen, waarin hoogstambomen blijven staan; en lage hagen die jaarlijks geschoren moeten worden. Omdat de hagen volledig dreigen te verdwijnen, heeft het Waals Gewest een premie voor het onderhoud van hagen door landbouwers ingevoerd. Daardoor worden er in de Belgische Eifelstreek 856 km hagen beschermd.