De Oostkantons in een notendop

Oudste sporen

Keltische nederzetting:

• Plaats- en riviernamen, zoals Amel, Braunlauf, Warche, Our en Roer wijzen op Keltische oorsprongen.

De Romeinse tijd:

• De heerweg Keulen-Reims loopt dwars door het kanton St.Vith, wellicht via Rocherath, Büllingen, Amel, St.Vith, Thommen en Espeler.
• Overblijfselen van Romeinse nederzettingen werden vooral gevonden rond Amel, Neidingen-Breitfeld en Thommen. In de streek van Eupen zijn Romeinse sporen eerder zeldzaam.
• Bezienswaardig: prehistorische en Romeinse vondsten in de musea van Kelmis, Raeren en St.Vith. Heuvelgraven in het zuiden van de streek van St.Vith. Romeinse wal nabij Holzheim.

Frankische landroof:

• Naast plaatsnamen uit voorgermaanse tijden, wijzen plaatsnamen die eindigen op –len, -heim en –ingen op de eerste Frankische nederzettingsfase (omstreeks 450-600 n. Chr.). Plaatsnamen die eindigen op –weiler, -hausen, -dorf, -bach, -berg of –born wijzen op grotere gerooide plaatsen.

Omstreeks 648 n. Chr.:

• De Frankische koning Siegbert III schenkt aan de uit Aquitanië afkomstige monnik Remaclus een bosgebied in de Ardennen.
• Hij schept zodoende de voorwaarden voor de stichting van de abdijen Malmedy en Stavelot.
• Bezienswaardig: abdijmuseum in Stavelot

Vanaf de 8e eeuw:

• Rondom de Frankische koningshoven Amel, Büllingen, Manderfeld, Neundorf, Thommen en Walhorn, ontstaan er nederzettingen.
• Deze nederzettingen ontwikkelen zich tot economische, politieke en culturele centra in het rechtsgebied van de Karolingische hoofdstad Aken.

Eind 9e eeuw:

• Het verval van het Karolingische Rijk begint en wordt versneld door de inval van de Noormannen en Hongaren (881, 887, 891 plundering van de brandschatten van de abdijen van Malmedy en Stavelot).

Vanaf de 11e eeuw:

• Ontstaan van nieuwe politieke entiteiten. Graafschap (later Hertogdom) Limburg met de streek van Eupen, Graafschap (later Hertogdom) Luxemburg met de Eifelstreek, aartsbisdom Trier. Omwille van een verdere groei van de bevolking, wordt er nog meer gerooid en ontstaan er nieuwe plaatsnamen.

11e tot 16e eeuw:

• Bouw van talrijke kerken en kapellen .
• Bezienswaardig: De kapellen van Wiesenbach (St.Vith) en Krewinkel (Büllingen-Manderfeld) en de parochiekerken van Mackenbach, Neundorf, Ouren en Weweler.

1130-1131:

• Eerste vermelding van de plaatsnaam St.Vith.

1137:

• Bekrachtiging van het toebehoren van de abdijen Malmedy-Stavelot tot het Duitse Rijk. De groei, die uitmondt in het Rijksvorstendom, begint.
• De gemeente Malmedy ontwikkelt zich tot een zelfstandige nederzetting in eigen beheer.

Vanaf de 11e eeuw:

• Bouw van burchten, bv. in Bütgenbach, Reinhardstein, Reuland .
• Bezienswaardig: Burcht Reinhardstein, burchtruïne Burg-Reuland met tentoonstellingspaviljoen

1213:

• Eerste vermelding van de plaatsnaam Eupen.

1288:

• Het Hertogdom Limburg, en dus de streek van Eupen, wordt onderdeel van Brabant, maar behoudt zijn zelfstandigheid.

1344:

• Eerste vermelding van de galmeiwinning nabij Kelmis.
• Bezienswaardig: Geuldalmuseum in Kelmis/Neu-Moresnet.

Omstreeks 1350:

• De "markt" St.Vith wordt met muren omgeven en verwerft stadsrechten.
• Bezienswaardig: Bücheltoren

Omstreeks 1355:

• Ook de "Vrijheid" Malmedy mag zich stad noemen.

Halfweg 14e eeuw:

• De grote pest leidt tot het verval van heel wat nederzettingen.

1430-1441:

• De Hertogdommen Limburg en Luxemburg komen onder de Hertog van Boergondië. In 1477 gaan ze naar de Habsburgers.

15e eeuw:

• Vermelding van ertswinning en verwerking tot metaal in Eupen en Schönberg. Vermelding van lakenwevers in Malmedy.

1461:

• Eerste vermelding van "Kruichenbackern" (pottenbakkers) in Raeren.
• Bezienswaardig: Pottenbakkerijmuseum in Raeren.

16e eeuw:

• De protestantse hervorming krijgt vaste voet in Eupen. Vorming van een gemeente.
• Stichting van een leerlooierij in Malmedy.

1555:

• De Hertogdommen Limburg, waartoe de streek van Eupen behoort, en Luxemburg met de Eifel-streek, vallen aan Spanje.
• Tijdens de godsdienstoorlogen wordt er veel verwoest.

17e eeuw:

• Begin van de lakenmanufacturen in Eupen. In 1674 verwerft Eupen een eigen zegel.
• Vestiging van nieuwe kloostergemeenschappen in Eupen, Malmedy en St.Vith.
• Bezienswaardig: voormalige kapucijnenkerken in Eupen en Malmedy.

1689:

• Nagenoeg volledige verwoesting van Malmedy en St.Vith door Franse troepen. De wederopbouw raakt maar langzaam in gang.
• Bezienswaardig: Abdijgebouwen in Malmedy (pas na 1718 volledig afgewerkt).

1713:

• De Hertogdommen Limburg en Luxemburg vallen aan de Oostenrijkse Habsburgers. Politiek wordt het nu rustiger. De economie herleeft (bloeiperiode van de Eupense lakenmanufactuur; begin van de papierproductie in Malmedy door de plaatselijke abdij; oprichting van een leerlooierij in St.Vith). Er wordt heel wat gebouwd.
• Bezienswaardig: Stadsmuseum Eupen, herenhuizen in Eupen en Malmedy, kastelen Wallerode en Bracht, driekantsteen op Botrange (grenspunt tussen Limburg, Luxemburg en Stavelot-Malmedy).

18e eeuw:

• Bloeiperiode van de barok en later de rococo.
• Bezienswaardig: Parochiekerk St.Niklaas in Eupen, kapel in Nispert/Eupen, parochiekerken Raeren, Lontzen en Reuland, kathedraal in Malmedy (voormalige abdijkerk), voetvallen in Manderfeld.

1794:

• De Hertogdommen Limburg en Luxemburg en de Vorstabdij Stavelot-Malmedy worden door Franse troepen bezet.
• Op 1 oktober 1795 worden ze met Frankrijk verenigd. Oprichting van de kantons Eupen, Malmedy en St.Vith.
• Malmedy wordt hoofdstad van een arrondissement van het departement Ourthe.

1796:

• Opheffing van de abdijen en kloosters (onder andere Stavelot-Malmedy). Hun bezittingen worden geleidelijk aan verkocht.

1798:

• Succesloze opstand van een deel van de Eifel tegen de Fransen

1800:

• Na de machtsverwerving door Napoleon wordt Malmedy zetel van een onderprefectuur.
• De veldtochten van Napoleon leiden tot grote opdrachten voor de lakenmanufactuur in Eupen en Malmedy en de leerlooierijen.
• Bezienswaardig: monument in Elsenborn ter nagedachtenis van de gesneuvelden tijdens de veldtochten van Napoleon

1814-1815:

• De kantons Eupen, Malmedy en St.Vith worden onderdeel van het Koninkrijk Pruisen.
• Moresnet wordt met zijn galmeimijnen nabij Kelmis tot neutraal gebied verklaard, en wordt gemeenschappelijk door Pruisen en de Nederlanden (vanaf 1831 door België) bestuurd.
• Oprichting van drie "Kreise": Eupen, Malmedy en St.Vith.
• Bezienswaardig: Geuldalmuseum in Kelmis, Pruisische grensstenen tussen Kelmis en Ouren.

1820-1821:

• Opgave van de "Kreis" St.Vith. De burgemeesters rapporteren nu aan de "Kreis" Malmedy.
• Bezienswaardig: zetel van de administratie van de "Kreis" in Malmedy (nu administratie van financiën)

19e eeuw:

• Bebossing van grote delen van het Eifelgebergte.
• Bouw van verharde hoofdwegen en talrijke spoorwegverbindingen.
• Na moeilijke beginjaren herleeft en stabiliseert de economie opnieuw.
• Bezienswaardig: station Raeren, spoorwegbrug in Born.

1830:

• Bouw van de kapel Fischbach in de Hoge Venen.
• Omstreeks 1850: Begin van de nieuwe gotiek in de kerkelijke architectuur.
• Bezienswaardig: parochiekerk St. Jozef in Eupen

1861:

• Bouw van de herberg Mont-Rigi .

1871:

• Het Koninkrijk Pruisen, inclusief de "Kreise" Eupen en Malmedy worden opgenomen in het Verenigde Duitse Rijk.

1886:

• Opening van de leisteenmijn in Recht.
• Einde van de 19de eeuw: opkomst van de zogenoemde Wilhelmse bouwstijl in de burgerlijke architectuur.
• Bezienswaardig: herenhuizen in Eupen (Neustraße) en Malmedy (bv. stadhuis)

1919-1920:

• Ten gevolge van het Verdrag van Versailles worden de Pruisische "Kreise" Eupen, Malmedy en Neutraal-Moresnet Belgisch.

1920-1925:

• Overgangsregime onder Generaal Baltia.
• Oprichting van de kantons Eupen, Malmedy en St.Vith.
• In 1921 wordt het bisdom Eupen-Malmedy met zetel in Malmedy opgericht.
• Bezienswaardig: "Botte Baltia" op Botrange, bisschopsstoel in Malmedy, ambtszetel van Baltia in Malmedy (nu arrondissementscommissariaat).

1925:

• De kantons Eupen, Malmedy en St.Vith worden onderdeel van het Belgisch staatsbestel.
• Het bisdom Eupen-Malmedy wordt opgeheven. De parochies worden onderdeel van het bisdom Luik.

Vanaf 1926:

• Bouw van de stuwdammen in Bütgenbach, Robertville en Eupen.
• Bezienswaardig: De drie stuwdammen.

1934:

• Bouw van de toren op Botrange.

1940:

• De kantons Eupen, Malmedy en St.Vith worden door het Duitse Rijk ingelijfd.

1944:

• Tijdens het Ardennenoffensief worden St.Vith nagenoeg volledig en Malmedy voor driekwart verwoest.
• Nabij Malmedy komen Amerikaanse soldaten in een Duitse hinderlaag terecht en worden vermoord.
• Bezienswaardig: monument in Baugnez.

1945:

• België neemt opnieuw het bestuur van de drie kantons Eupen, Malmedy en St.Vith over.

1947:

• Begin van het wetenschappelijk onderzoek in de Hoge Venen door de universiteit van Luik.

1957:

• Oprichting van het natuurreservaat Hoge Venen.

1963:

• De Belgische taalwet creëert een Duits taalgebied. Malmedy en omstreken maken deel uit van het Franse taalgebied.

1970-1973:

• Oprichting van de Cultuurgemeenschappen. Malmedy en omstreken worden deel van de Franse Cultuurgemeenschap.
• De gemeenten in de streek van Eupen en het Eifelgebergte vormen de Duitse Cultuurgemeenschap.

1971:

• Oprichting van het Natuurpark Hoge Venen-Eifel.
• Bezienswaardig: Natuurparkcentrum Botrange.

1983-1984:

• De Duitse Cultuurgemeenschap wordt de Duitse Gemeenschap van België.
• Ze omvat de gemeenten en steden Eupen, St.Vith, Amel, Büllingen, Bürtgenbach, Burg-Reuland, Kelmis, Lontzen en Raeren.
• De stad Malmedy en Waimes behoren tot de Franse Gemeenschap van België.